Leksykon

Leksykon zawiera 165 haseł. Wybierz literę lub przeglądaj pełną listę.

Wszystkie ABCDEFGHIJKLMNOPRSTUWZ

• akceleratory

  Urządzenia służące do przyspieszania cząstek naładowanych, tj. do nadawania im wyższych energii kinetycznych. Przekazywanie energii cząstkom przyspieszanym zachodzi na skutek od...

• aktynon

  Dawna nazwa radonu-219, naturalnego izotopu z szeregu promieniotwórczego aktynu. Aktynon jest izotopem o okresie połowiczego rozpadu T_1/2 = 3,96 s, emitującym cząstki alfa, które w...

• aktywność promieniotwórcza

  Wyraża liczbę przemian promieniotwórczych zachodzących w jednostce czasu. Dawniej jednostką aktywności był curie (Ci), odpowiadający 3,7·10¹⁰ rozpadom promieniotwórczym w ciągu sek...

• analiza aktywacyjna

  Metoda jakościowego lub ilościowego oznaczania śladowych ilości pierwiastków (np. zanieczyszczeń) w najróżniejszych materiałach. Analiza aktywacyjna sprowadza się do napromienia...

• anihilacja

  Proces oddziaływania cząstki z jej antycząstką, wynikiem którego jest zniknięcie obu cząstek. Ich energia całkowita zostaje przy tym zamieniona na energię powstających w wyniku...

• atom

  Najmniejsza cząstka pierwiastka chemicznego, która jeszcze posiada własności chemiczne tego pierwiastka. Nazwa "atom" pochodzi od greckiego słowa "atomos", oznaczającego niepodz...

• basen wypalonego paliwa

  Basen wypełniony wodą, znajdujący się w pobliżu reaktora wewnątrz obudowy bezpieczeństwa, służący do przechowywania wypalonego paliwa, wyposażony w układ odbioru ciepła generowa...

• Becquerel, Henri Antoine

  Francuski fizyk. W 1903 roku otrzymał (wspólnie z małżonkami Curie) nagrodę Nobla z fizyki za odkrycie promieniotwórczości naturalnej. Wspólnie ze swoim ojcem Alexandrem Edmonde...

• bekerel

  Nazwa jednostki aktywności promieniotwórczej w układzie SI, oznaczenie Bq. 1 Bq = 1 przemianie promieniotwórczej na sekundę.

• biologiczny okres połowicznego zaniku

  Czas, w którym ilość danej substancji w organizmie zmniejszy się do połowy wartości początkowej, po zakończeniu fazy wchłaniania i dystrybucji.

• blenda smolista

  Minerał, tzw. uraninit, będący właściwie dwutlenkiem uranu UO2. Blenda smolista jest najlepszą rudą uranową, zawiera bowiem od 60 do 80% uranu.

• Bohr, Niels

  Duński fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1922 za badania struktury atomu i promieniowania emitowanego przez atomy. Jego prace naukowe przyczyniły się do zrozumi...

• bomba atomowa

  Broń masowej zagłady. Jej działanie polega na wykorzystaniu niekontrolowanej reakcji rozszczepienia jąder atomowych. Wybuch bomby atomowej następuje po odpaleniu konwencjonalneg...

• boral

  Tworzywo spiekane składające się z glinu i węglika boru B4C. Dobry przewodnik ciepła, absorbuje neutrony termiczne bez wytwarzania twardego promieniowania gamma. Stosowany jest...

• CANDU

  Kanadyjski ciężkowodny reaktor ciśnieniowy, używany do wytwarzania energii elektrycznej. Akronim odnosi się do moderatora tlenku deuteru (ciężkiej wody) i zastosowania (pierwotn...

• chłodziwo reaktorowe

  Płyn służący do odprowadzenia ciepła wytworzonego w reaktorze jądrowym w celu wykorzystania energii cieplnej i zapobieżenia przegrzewaniu się elementów reaktora.

• choroba popromienna

  Ostry stan popromienny lub zespół objawów popromiennych, jakie powstają w wyniku nadmiernego napromienienia całego ciała lub jego większej części. Wyróżniamy chorobę popromienną...

• ciepło powyłączeniowe

  Energia cieplna uwalniana w paliwie jądrowym wskutek rozpadu promieniotwórczego produktów rozszczepienia po wyłączeniu reaktora jądrowego.

• ciężka woda

  D₂O – woda, w której znaczącą część atomów wodoru stanowi izotop H-2, czyli deuter (D), którego jądro zbudowane jest z protonu i neutronu.

• Curie, Pierre

  Francuski fizyk. W 1903 roku otrzymał (wspólnie z małżonką Marią Skłodowską-Curie i Henri Antoine Becquerelem) nagrodę Nobla z fizyki za badania odkrytego przez Becquerela zjawi...

• cząstka alfa

  Cząstka zbudowana z dwóch protonów i dwóch neutronów, a więc identyczna z jądrem atomowym helu-4. Cząstka alfa niesie podwójny ładunek elementarny dodatni i emitowana jest podcz...

• cząstki elementarne

  Cząstki, których nie można zbudować z żadnych części składowych ani na takie części rozłożyć. Cząstki elementarne nie posiadają wewnętrznej struktury. Definicja ta nie jest jedn...

• Dalton, John

  Angielski fizyk, chemik i meteorolog. Twórca nowożytnej atomistycznej teorii materii opublikowanej w rozprawie A new System of Chemical Philosophy , odkrył prawo ciśnień cząstko...

• dawka pochłonięta

  Ilość energii pochłoniętej w jednostce masy substancji napromienianej promieniowaniem jonizującym. Dawka pochłonięta oznacza dawkę uśrednioną w tkance lub narządzie. Jednostką d...

• dawka równoważna

  Dawka, która jest całką po czasie (τ) z mocy dawki równoważnej (w tkance lub narządzie T), jaką otrzyma osobnik w wyniku wniknięcia substancji promieniotwórczej do organizmu. Je...

• dawka skuteczna

  Oznacza sumę obciążających dawek równoważnych w narządzie lub tkance H_T(T) będących wynikiem wniknięcia substancji promieniotwórczej, pomnożonych przez odpowiednie czynniki wagowe...

• dawka śmiertelna LD50/30

  Dawka, której jednorazowe zadziałanie na całe ciało powoduje ostrą chorobę popromienną, kończącą się po upływie 30 dni w 50% przypadków śmiercią, a w pozostałych przechodzącą w...

• defekt masy

  Różnica między sumą mas nukleonów, wchodzących w skład jądra atomowego, a masą jądra. Iloczyn defektu masy i kwadratu prędkości światła w próżni jest równy energii wiązania jądr...

• detektor scyntylacyjny

  Jest detektorem promieniowania jonizującego, którego podstawę działania stanowi zjawisko emisji fotonów zachodzące w niektórych substancjach pod wpływem bombardowania ich cząstk...

• detektor termoluminescencyjny

  Bierny detektor promieniowania jonizującego rejestrujący jego sumaryczną dawkę otrzymaną w danym okresie. Dokonuje pomiaru dzięki zjawisku termoluminescencji, tzn. luminescencji...

• dozymetria

  Nauka zajmująca się pomiarami dawek promieniowania lub wielkości mających na celu ocenę wartości dawek. Termin "dozymetria" bywa również używany do określania całokształtu zagad...

• dyfuzja neutronów

  Zjawisko obserwowane w przypadku istnienia obszarów o różnej gęstości neutronów. Przez kolejne rozpraszanie istnieje tendencja do migracji neutronów z obszarów o dużej ich gęsto...

• efektywny współczynnik mnożenia

  Wielkość fizyczna określająca dynamikę reakcji łańcuchowej rozszczepiania w reaktorze jądrowym, inaczej określająca stabilność reakcji łańcuchowej. Jest to stosunek liczby neutr...

• Einstein, Albert

  Niemieckojęzyczny fizyk teoretyk, noblista; zwykle uznawany za naukowca niemiecko-żydowskiego, choć miał też silne związki ze Szwajcarią i USA. W 1921 roku otrzymał Nagrodę Nobl...

• elektron

  Cząstka elementarna o masie spoczynkowej 9,1093837?10^-31 kg (co odpowiada energii 511 keV), odkryta przez Thomsona w 1897 roku. Znane są elektrony o ładunku ujemnym, tzw. negatony,...

• elektronowolt

  Jednostka energii spoza układu SI, oznaczana przez eV, stosowana w fizyce jądrowej. Jest to energia kinetyczna, jaką nabywa elektron po przyspieszeniu go w polu elektrycznym o r...

• emanacja

  Dawna nazwa radonu wydzielającego się z radu.

• energia

  Uniwersalna wielkość fizyczna, nadająca się do opisu wszelkiego rodzaju procesów i oddziaływań występujących w przyrodzie. Najistotniejszą cechą energii jest to, że podlega ona...

• energia wiązania jądra

  Energia, jaką należałoby doprowadzić do jądra, aby rozdzielić go na poszczególne nukleony. Charakteryzuje siłę, z jaką związane są nukleony w jądrze atomowm. Średnia energia wią...

• Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN

  Ośrodek naukowo-badawczy położony na północno-zachodnich przedmieściach Genewy na granicy Szwajcarii i Francji, pomiędzy Jeziorem Genewskim a górskim pasmem Jury. Obecnie do org...

• Europejska Wspólnota Energii Atomowej Euratom

  Jedna z trzech Wspólnot Europejskich, powstała na mocy traktatów rzymskich 25 marca 1957 r. (Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej). Celem organizacji jest...

• fale elektromagnetyczne

  Zaburzenie pola elektromagnetycznego rozchodzące się w przestrzeni ze skończoną prędkością. Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi, tzn. w każdym punkcie pola wektor nat...

• Fermi, Enrico

  Włoski fizyk. W 1938 roku otrzymał nagrodę Nobla z fizyki za wytworzenie w reakcjach z neutronami nowych pierwiastków promieniotwórczych oraz odkrycie jądrowych reakcji łańcucho...

• fotokatoda

  Katoda komórki fotoelektrycznej, pokryta jest zwykle warstwą materiału o małej pracy wyjścia, najczęściej warstwą cezową-antymonową.

• foton

  Cząstka elementarna z grupy bozonów, będąca nośnikiem oddziaływań elektromagnetycznych. Nie posiada ładunku elektrycznego ani momentu magnetycznego, jego masa spoczynkowa jest z...

• fotopowielacz

  Detektor promieniowania elektromagnetycznego pracujący na zasadzie zewnętrznego zjawiska fotoelektrycznego i wtórnej emisji elektronów. Elektrony "wybite" światłem z katody są p...

• fragmenty rozszczepienia

  Części jądra rozszczepionego, tworzące samodzielne jądra nowych izotopów, których łączna masa (razem z neutronami) jest mniejsza od masy jądra macierzystego (defekt masy). Jądro...

• gazy szlachetne

  Inaczej helowce. Są to pierwiastki chemiczne ostatniej, 18 (dawniej 0 lub VIII głównej) grupy układu okresowego. Do pierwiastków tych zalicza się hel, neon, argon, krypton, ksen...

• gęstość mocy

  Wielkość fizyczna określająca energię cieplną wydzielającą się w reaktorze na jednostkę objętości i czasu, wyrażana w W/cm³ lub kW/dm³.

• Goeppert-Mayer, Maria

  fizyczka amerykańska pochodzenia niemieckiego. Urodziła się w Katowicach w 1906 roku. W 1963 roku otrzymała nagrodę Nobla z fizyki (jako jedna z czterech kobiet) za opracowanie...

• Hahn, Otto

  Fizyk i chemik niemiecki. W 1944 roku otrzymał nagrodę Nobla z chemii za odkrycie rozszczepienia jąder uranu przez powolne neutrony. Odkrycie to ogłosił w początkach 1939 roku....

• Heisenberg, Werner Carl

  Fizyk niemiecki. W 1932 roku otrzymał nagrodę Nobla z fizyki za pionierskie prace z mechaniki kwantowej. Heisenberg jest twórcą macierzowej postaci mechaniki kwantowej. W 1927 r...

• izomery jądrowe

  Nuklidy o tej samej liczbie masowej A i tej samej liczbie atomowej Z, których jądra znajdują się w ciągu mierzalnie długiego czasu w różnych stanach energetycznych, tzw. stanach...

• izotopy

  Różne formy tego samego pierwiastka, różniące się liczbą masową jądra, tzn. mające taką samą liczbę protonów Z, ale różną liczbę neutronów N w jądrze. Atomy o takich jądrach maj...

• jądro atomowe

  Centralna część składowa atomu, w której skupiona jest prawie cała jego masa. Masa elektronów w atomie stanowi zaledwie ok. 0,05% masy jądra. Jądro atomowe składa się z nukleonó...

• jądrowy cykl paliwowy

  Łańcuch procesów i operacji koniecznych do wyprodukowania świeżego paliwa jądrowego, następnie jego wykorzystania w reaktorze jądrowym oraz przechowywania i przerobu lub ostatec...

• Joliot-Curie, Frédéric Jean

  Francuski fizyk. W 1935 roku otrzymał (wspólnie z żoną Ireną Joliot-Curie) nagrodę Nobla z chemii za odkrycie i badanie sztucznej promieniotwórczości. Wraz z żoną odkrył w 1933...

• jon

  Atom lub cząsteczka mająca nadmiar lub niedomiar elektronów w stosunku do atomu lub cząsteczki elektrycznie obojętnej. Dodatni jon atomowy o najwyższym stopniu jonizacji powstaj...

• jonizacja

  Proces, w którym z obojętnego atomu lub cząsteczki powstaje jon (dodatni lub ujemny). Proces taki zachodzi m.in. pod wpływem promieniowania jonizującego. Promieniowanie w zderze...

• kampania paliwowa reaktora

  Czas pracy rdzenia reaktora liczony między dwoma kolejnymi przeładunkami paliwa, podczas którego rdzeń może pracować z mocą nominalną (lub zmniejszoną).

• Komitet Naukowy ONZ ds. Skutków Promieniowania Atomowego

  Został powołany uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w 1955 roku. W skład Komitetu wchodzi 21 państw w tym Polska (od 1973 roku). Komitet corocznie odbywa formaln...

• komora jonizacyjna

  Detektor promieniowania jonizującego, składający się z układu elektrod umieszczonych w szczelnej obudowie wypełnionej gazem. Prąd płynący w obwodzie jest zależny od liczby jonów...

• konwekcja

  Ruch makroskopowych obszarów cieczy lub gazu względem siebie pod działaniem czynników zewnętrznych, takich jak np. pompy, mieszadła (konwekcja wymuszona), lub wskutek różnicy gę...

• koszulka pręta paliwowego

  Osłona hermetyczna w postaci cienkościennej rurki metalowej, oddzielająca paliwo jądrowe od przestrzeni wewnątrz reaktorowej, zabezpieczająca paliwo od kontaktu z chłodziwem i z...

• krzywa Bragga

  Krzywa wyrażająca zależność ilości energii oddanej środowisku przez naładowaną ciężką cząstkę od jej drogi w środowisku.

• kwant energii

  Porcja energii promieniowania, jaka może być przekazana pewnemu układowi lub jaką pewien układ może wyemitować. W 1900 roku Max Planck wysunął hipotezę, że energia promieniowani...

• liczba atomowa

  Liczba całkowita określająca liczbę protonów w jądrze atomowym, a tym samym liczbę elektronów w powłoce elektronowej. Każdej liczbie atomowej odpowiada inny pierwiastek chemiczny.

• liczba masowa

  Liczba nukleonów w jądrze atomowym, która odpowiada również masie jądra, wyrażona w jednostkach masy atomowej w zaokrągleniu do liczby całkowitej. Nuklidy o takiej samej liczbie...

• licznik Geigera–Müllera

  Gazowy licznik promieniowania jonizującego. Daje sygnał wyjściowy w postaci impulsów elektrycznych. Najczęstszym rozwiązaniem konstrukcyjnym jest cylindryczny układ elektrod, um...

• luminescencja

  Zjawisko świecenia niektórych substancji, zwanych luminoforami, pod wpływem różnych czynników m.in. bombardowania cząstkami elementarnymi. W zależności od szybkości zanikania św...

• magnetosfera

  Obszar wokół ciała niebieskiego, w którym ruchy i zjawiska dotyczące naładowanych cząstek są zdominowane przez pole magnetyczne danego obiektu. W Układzie Słonecznym następujące...

• masa krytyczna

  Minimalna ilość materiału rozszczepialnego, w której może rozwinąć się łańcuchowa reakcja rozszczepienia. Ze względu na ucieczkę neutronów zależy od rozmiarów i kształtu układu....

• materiały paliworodne

  Substancje zawierające nuklid, który w wyniku reakcji jądrowych z neutronami, po szeregu samorzutnych przemian promieniotwórczych przechodzi w nuklid rozszczepialny.

• materiały rozszczepialne

  Nuklidy, których jądra w wyniku bombardowania neutronami powolnymi ulegają rozszczepieniu z wydzieleniem dalszych neutronów. Materiał rozszczepialny jest podstawowym składnikiem...

• medycyna nuklearna

  Specjalny dział medycyny, zajmujący się stosowaniem sztucznych izotopów promieniotwórczych w celach diagnostycznych, terapeutycznych oraz doświadczalnych.

• Meitner, Lise

  Austriacka fizyczka, prowadziła badania w dziedzinie promieniotwórczości i fizyki jądrowej, odkryła kilka naturalnych izotopów promieniotwórczych, a w 1918 roku (wspólnie z Otto...

• mezony

  Cząstki elementarne należące do hadronów. Mezony zbudowane są z par kwark-antykwark. Historycznie nazwa mezon dotyczyła cząstek o masie pośredniej (po grecku mesos – pośredni) m...

• Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej

  Agencja ONZ, organizacja międzyrządowa, której celem jest promowanie pokojowego wykorzystania energii jądrowej i zapobieganie jej wykorzystaniu do jakichkolwiek celów wojskowych...

• Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej

  Organizacja założona w 1928 roku, a od 1956 roku będąca organem doradczym Światowej Organizacji Zdrowia. Jest to niezależna, międzynarodowa organizacja zrzeszająca ponad dwustu...

• miony

  Nietrwałe cząstki elementarne, należące do leptonów. Znane są dwa rodzaje tych cząstek: mion dodatni i mion ujemny. Masa mionu wynosi 105,66 MeV/c², gdzie c – prędkość światła w...

• moc

  Wielkość fizyczna charakteryzująca szybkość przepływu energii. Określa pracę wykonaną w jednostce czasu. Jednostką mocy w układzie SI jest wat.

• moc dawki

  Dawka promieniowania jonizującego przypadająca na jednostkę czasu (wyrażana np. w mSv/h - milisiwert na godzinę). Efekt biologiczny zależy nie tylko od wielkości dawki, lecz tak...

• moderator

  Materiał składowy rdzenia reaktora jądrowego, mający za zadanie spowolnienie neutronów od energii neutronów prędkich ( 0,1 MeV) do energii neutronów termicznych ( 0,025 eV). Zmn...

• MWe

  Oznaczenie megawatów stosowanych do określania mocy elektrycznej oddawanej do sieci przez elektrownię jądrową.

• MWt

  Oznaczenie megawatów używanych do określania mocy cieplnej (termicznej) reaktora jądrowego.

• napromienianie

  Podawanie działaniu promieni jonizujących substancji nieożywionych lub organizmów żywych w celach badawczych, technologicznych lub leczniczych. W napromienianych obiektach absor...

• neutron

  Obojętna elektrycznie cząstka elementarna o masie równej 1,674927471?10⁻²⁷ kg (co odpowiada energii 939,565 MeV). Wchodzi w skład wszystkich jąder atomowych, oprócz jądra wodoru H-...

• neutron prędki

  Neutron o energii większej od ok. 0,1 MeV, co odpowiada cząstce poruszającej się z prędkością większą niż 150 km/s. Neutrony uwalniające się podczas rozszczepień jąder są neutro...

• neutron termiczny

  Neutrony o energii odpowiadającej energii ruchu cieplnego cząsteczek w warunkach normalnych (0,01-0,1 eV). Najbardziej prawdopodobna prędkość neutronów wynosi 2200 m/s.

• nukleon

  Wspólna nazwa protonu i neutronu, podstawowych składników jądra atomowego.

• nuklidy

  Jądra charakteryzujące się określonym składem (tj. liczbą protonów i neutronów) lub strukturą. Zaliczają się do nich jądra izotopów wszystkich pierwiastków, zarówno trwałych, ja...

• nuklidy promieniotwórcze

  Jądra atomowe o określonym składzie (liczbie atomowej Z i liczbie masowej A) lub strukturze, ulegające samorzutnej przemianie promieniotwórczej z emisją cząstki materialnej lub...

• obieg chłodziwa

  1. Przepływ czynnika chłodzącego przez reaktor jądrowy. 2. Zespół elementów reaktora jądrowego i jego urządzeń pomocniczych, przez które przepływa chłodziwo. Zadaniem obiegu ch...

• obudowa bezpieczeństwa

  Szczelna konstrukcja budowlana zabezpieczająca przed rozprzestrzenianiem się substancji promieniotwórczych do środowiska w przypadku rozszczelnienia jądrowego układu wytwarzania...

• oddziaływanie

  Proces odbywający się z udziałem dwóch lub więcej obiektów fizycznych, takich jak np. cząstki, atomy, jądra, elektrony, fotony itd. W fizyce rozróżnia się cztery podstawowe rodz...

• okres połowicznego rozpadu

  Inaczej okres połowicznego zaniku. Czas, w którym połowa początkowej liczby jąder promieniotwórczych danego radionuklidu ulegnie rozpadowi. Okres połowicznego rozpadu jest wielk...

• Oppenheimer, Jacob Robert

  Amerykański fizyk. Kierował pracami nad konstrukcją bomby atomowej w Los Alamos. Zajmował się różnymi dziedzinami fizyki teoretycznej: mechaniką kwantową, elektrodynamiką, teori...

• paliwo jadrowe

  Substancja zawierająca materiał rozszczepialny, będąca źródłem energii w reaktorze jądrowym. Dobór paliwa zależy od warunków pracy i przeznaczenia reaktora. Paliwo powinno skład...

• Państwowa Agencja Atomistyki

  Urząd zapewniający obsługę Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, będącego centralnym organem administracji rządowej w Polsce do spraw bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiolo...

• pierwiastek chemiczny

  Substancja prosta, tzn. niedająca się rozłożyć na prostsze składniki metodami chemicznymi. Pierwiastek chemiczny składa się z atomów o tej samej liczbie atomowej, ale niekoniecz...

• pierwsza zasada termodynamiki

  Jedno z podstawowych praw termodynamiki, jest sformułowaniem zasady zachowania energii dla układów termodynamicznych. Pierwszą zasadę termodynamiki wyraża wzór:

• pion

  Inaczej mezon π. Jest to najlżejszy mezon o zerowym spinie. Występuje w trzech odmianach π0, π+ i π− (indeksy górne oznaczają ładunek elementarny, odpowiednio: 0, +1 i -1).

• pluton

  Pierwiastek promieniotwórczy z grupy transuranowców; symbol Pu; liczba atomowa: Z = 94, masa atomowa: 244 u, gęstość: 19816 kg/m³. Pluton jest ciężkim, srebrzystobiałym metalem o t...

• płyn

  Pojęcie stosowane w mechanice do oznaczenia ośrodków nie wykorzystujących sprężystości postaciowej, a więc zarówno gazów, jak i cieczy.

• polon

  Naturalny pierwiastek promieniotwórczy o symbolu Po (Z = 84, masa atomowa 209 u, gęstość 9,4 g/cm³, temperatura topnienia 254 °C) odkryty przez Marię i Piotra Curie w 1898 roku. Po...

• praca

  W mechanice proces przekazywania energii oraz wielkość fizyczna charakteryzująca ten proces. Praca określa ilość energii potrzebnej do przemieszczenia ciała materialnego w przes...

• praca jonizacji

  Średnia energia potrzebna na utworzenie jednej pary jonów. Na pracę jonizacji składa się tak zwana praca wyjścia oraz energia kinetyczna udzielana przez promieniowanie oderwanem...

• Prawo atomowe

  Ustawa wprowadzająca jednolity system zapewniający bezpieczeństwo jądrowe oraz ochronę radiologiczną pracowników i ogółu ludności w Polsce. Najbardziej istotne jej postanowienia...

• pręty bezpieczeństwa

  Pręty kontrolne reaktora służące do szybkiego przerywania pracy reaktora.

• pręty kontrolne reaktora

  Elementy regulacyjne reaktora jądrowego w postaci prętów o różnym przekroju (zazwyczaj kołowym lub krzyżowym), wprowadzane lub wyprowadzane z rdzenia. Wykonuje się je z materiał...

• produkty rozszczepienia

  Fragmenty rozszczepienia oraz produkty ich promieniotwórczego rozpadu. Łącznie z fragmentami rozszczepienia (ok. 80) powstaje ponad 200 izotopów około trzydziestu pierwiastków.

• promienie katodowe

  Strumień elektronów przyspieszanych w polu elektrycznym między katodą i anodą, obserwowany w warunkach wysokiej próżni.

• promieniotwórczość

  Zjawisko emisji promieniowania emitowanego w wyniku przemian jąder izotopów promieniotwórczych występujących w środowisku naturalnym – promieniotwórczość naturalna , lub przemia...

• promieniotwórczość naturalna

  Promieniotwórczość nuklidów istniejących w przyrodzie. Można je podzielić na następujące grupy:

• promieniowanie alfa

  Ciężkie cząstki materii (zjonizowane jądra atomu helu) o podwójnym dodatnim ładunku elektrycznym. Promieniowanie alfa odznacza się bardzo małą przenikliwością i dużą zdolnością...

• promieniowanie beta

  Rodzaj promieniowania jonizującego wysyłanego przez promieniotwórcze jądra atomowe; powstaje w wyniku przemian zachodzących w jądrach, polegających na przemianie neutronu w prot...

• promieniowanie gamma

  Promieniowanie elektromagnetyczne (jak światło czy fale radiowe) o bardzo dużej energii, odznaczające się dużą przenikliwością, zwane także fotonami; często zachowuje się jak cz...

• promieniowanie hamowania

  Promieniowanie elektromagnetyczne powstające podczas hamowania cząstki naładowanej wskutek jej oddziaływania z elektrostatycznym polem jądra i elektronów. Czasami promieniowanie...

• promieniowanie jądrowe

  Promieniowanie elektromagnetyczne lub korpuskularne wysyłane przez substancje promieniotwórcze. Podstawowe rodzaje promieniowanie jądrowego: promieniowanie alfa (jądra He), prom...

• promieniowanie jonizujące

  Ogólna nazwa nadawana promieniowaniu elektromagnetycznemu (rentgenowskiemu i gama) oraz korpuskularnego (alfa, beta, protony, neutrony), a także fragmentom rozszczepienia i jądr...

• promieniowanie kosmiczne

  Strumień cząstek (przede wszystkim protonów i innych jąder atomowych) przychodzących w pobliże Ziemi z przestrzeni kosmicznej. Mają znaczną energię dochodzącą do 1019 eV. Skład...

• promieniowanie rentgenowskie

  Promieniowanie elektromagnetyczne odkryte przez Wilhelma K. Röntgena podczas bombardowania metalu elektronami. Rozróżnia się promieniowanie rentgenowskie o widmie ciągłym, emito...

• proton

  Cząstka elementarna, symbol: p, o dodatnim ładunku jednostkowym e (ładunek elektronu) i masie spoczynkowej 1,67262192?10^-27 kg (co odpowiada energii 938,2592 MeV). Jest cząstką trw...

• przekrój czynny

  Miara prawdopodobieństwa zajścia określonej reakcji jądrowej w określonych warunkach. Przekrój czynny odniesiony do pojedynczego jądra nazywa się mikroskopowym i oznacza przez σ...

• rad

  1) Naturalny pierwiastek promieniotwórczy o symbolu Ra (Z=88), odkryty przez Piotra Curie i Marię Skłodowską-Curie w 1898 roku. Jest to srebrzystobiały metal, bardzo czynny chem...

• radiofarmaceutyki

  Związki chemiczne o cząsteczkach zawierających jeden lub więcej atomów promieniotwórczych, stosowane w diagnostyce i lecznictwie. Stosowanie radiofarmaceutyków w diagnostyce pol...

• radioizotop

  Inaczej izotop promieniotwórczy.

• radioterapia

  metoda leczenia za pomocą promieniowania jonizującego (fotonowego, elektronowego, protonowego lub z wykorzystaniem cięższych cząstek takich jak jony węgla). Stosowana w onkologi...

• radiotoksyczność

  Zdolność izotopu promieniotwórczego do powodowania uszkodzeń poprzez promieniowanie wtedy, gdy znajduje się on wewnątrz organizmu człowieka. Działanie radiotoksyczne izotopów pr...

• radioznacznik

  Substancja chemiczna zawierająca nuklidy promieniotwórcze, wykorzystywana do badania różnych zjawisk fizycznych i chemicznych, a przede wszystkim w diagnostyce medycznej. Radioz...

• radon

  Pierwiastek promieniotwórczy o symbolu Rn (Z=86), odkryty przez Dorna w 1901 roku. Radon jest gazem szlachetnym, bezbarwnym i bezwonnym. Radon powstaje wskutek rozpadu radu. Naj...

• rdzeń reaktora

  Strefa reaktora, w której znajdują się elementy paliwowe. Tu zachodzi kontrolowana reakcja łańcuchowa rozszczepienia ciężkich jąder. Rdzeń reaktora otoczony jest zwykle reflekto...

• reakcja jądrowa łańcuchowa

  Reakcja inicjowana przez pochłonięcie neutronu przez rozszczepialne jądro, w wyniku czego jądro rozpada się na (najczęściej) dwa nowe jądra (fragmenty rozszczepienia). W procesi...

• reaktor badawczy

  Reaktor jądrowy służący do podstawowych lub stosowanych badań naukowych, prowadzonych z wykorzystaniem strumienia neutronów. Z reaktorów badawczych korzysta się w dwojaki sposób...

• reaktor jądrowy

  Urządzenie, w którym zachodzi kontrolowana samopodtrzymująca się łańcuchowa reakcja rozszczepienia jąder pierwiastków ciężkich. W wyniku reakcji rozszczepienia w rdzeniu reaktor...

• reaktor prędki

  Reaktor na neutronach prędkich. Reaktor jądrowy, w którym reakcja łańcuchowa odbywa się z udziałem neutronów o średniej energii większej niż 0,1 MeV (neutrony prędkie). Reaktor...

• reaktor wodny

  Reaktor jądrowy, w którym moderatorem i chłodziwem jest woda (zwykła lub ciężka). Wodne reaktory energetyczne dzielą się na dwa typy: ciśnieniowe i wrzące. W wodnym reaktorze ci...

• reaktywność

  Reaktywność ρ określa reakcję reaktora jądrowego na zmianę jego własności fizycznych w wyniku oddziaływania różnorakich czynników technologicznych i geometrycznych (temperatura,...

• rekombinacja wodoru

  Utlenianie wodoru usuwanego z urządzeń jądrowego układu wytwarzania pary w celu uniknięcia powstawania mieszaniny wybuchowej w obudowie bezpieczeństwa.

• rentgen

  Dawna jednostka dawki ekspozycyjnej. Rentgen definiowany jest jako taka ilość promieniowania elektromagnetycznego, która w masie 1 kg powietrza utworzy ładunek elektryczny równy...

• Röntgen, Wilhelm Conrad

  Niemiecki fizyk. W 1901 roku otrzymał, jako pierwszy, Nagrodę Nobla z fizyki za odkrycie (1895) nowego rodzaju promieniowania elektromagnetycznego, nazwanego przez niego promien...

• rozpad promieniotwórczy

  Samorzutny rozpad jąder atomowych, któremu towarzyszy emisja promieniowania jądrowego: korpuskularnego lub elektromagnetycznego. Podstawowymi rodzajami rozpadów promieniotwórczy...

• Rutherford, Ernest

  Brytyjski fizyk urodzony w Nowej Zelandii. Był jednym z pionierów fizyki jądrowej, badającym rozpady promieniotwórcze. W roku 1908 otrzymał za to Nagrodę Nobla w dziedzinie chem...

• SCRAM

  Procedura wygaszenia łańcuchowej reakcji rozszczepienia w reaktorze jądrowym, polegająca na wsunięciu do rdzenia reaktora wszystkich prętów regulacyjnych i bezpieczeństwa.

• siła

  Wektorowa wielkość fizyczna, stanowiąca miarę oddziaływań między ciałami. Oddziaływanie to odbywa się za pośrednictwem pól fizycznych. Działanie siły powoduje nadawanie ciałom p...

• siła Coulomba

  Siła oddziaływania elektrostatycznego ładunków elektrycznych. Prawo Coulomba mówi, że siła wzajemnego oddziaływania dwóch punktowych ładunków elektrycznych jest wprost proporcjo...

• siły jądrowe

  Siły działające między nukleonami, odpowiedzialne za wiązania nukleonów w jądrach atomowych. Są szczególnym przypadkiem oddziaływań silnych. Cechą charakterystyczną jest krótki...

• siwert

  Nazwa jednostki dawki równoważnej lub efektywnej. Jeden siwert odpowiada jednemu dżulowi na kilogram: 1 Sv = 1 J‧kg^-1.

• Skłodowska-Curie, Maria

  Fizyczka i chemiczka polska, pracowała we Francji. Była profesorem Sorbony i dyrektorem Instytutu Radowego w Paryżu. W 1903 roku otrzymała (wspólnie z mężem P. Curie, niezależni...

• strumień neutronów

  Podstawowa wielkość w fizyce reaktorów jądrowych. Strumień neutronów jest iloczynem gęstości neutronów n i ich prędkości v...

• szereg promieniotwórczy

  Łańcuch izotopów, z których każdy powstaje z poprzedniego w wyniku jego rozpadu promieniotwórczego, aż do chwili pojawienia się trwałego produktu – izotopu niepromieniotwórczego...

• tor

  Naturalny pierwiastek promieniotwórczy o symbolu Th (Z = 90, masa atomowa 232,03806 u, gęstość 11,7 g/cm³, temperatura topnienia 1755 °C). Odkryty został przez Berzeliusa w 1828 ro...

• toron

  Dawna nazwa radonu-220, naturalnego izotopu promieniotwórczego radonu, należącego do szeregu promieniotwórczego toru.

• układ krytyczny

  Układ, w którym łańcuchowa reakcja rozszczepienia jąder podtrzymuje się samorzutnie, przy czym następuje wydzielenie energii poza układ.

• uran

  Naturalny pierwiastek promieniotwórczy, należący do szeregu aktynowców. Symbol: U; liczba atomowa: Z = 92, masa atomowa: 238 u. Jest to srebrzystoszary ciężki metal o gęstości 1...

• Weizsäcker, Carl Friedrich von

  Niemiecki fizyk i filozof. Był najdłużej żyjącym członkiem zespołu, który prowadził badania jądrowe w Niemczech podczas II wojny światowej pod kierownictwem Wernera Heisenberga....

• węgiel aktywowany

  Substancja składająca się głównie z węgla pierwiastkowego w formie bezpostaciowej (sadza), częściowo w postaci drobnokrystalicznego grafitu. Charakteryzuje się bardzo dużą powie...

• wiatr słoneczny

  Strumień plazmy wypływający ze Słońca, składający się przede wszystkim z protonów, elektronów i cząstek alfa. Protony spokojnej fazy wiatru mają energię około 0,5 keV, zaś podcz...

• Wigner, Eugene

  Węgiersko-amerykański fizyk teoretyczny. W 1963 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki „za wkład w teorię jądra atomowego i cząstek elementarnych, w szczególności poprz...

• współczynnik przewodzenia ciepła

  Miara szybkości przepływu ciepła przez przewodnictwo cieplne. Jednostką miary współczynnika przewodzenia ciepła w układzie SI jest J‧m^-1‧s^-1‧K^-1.

• wychwyt elektronu

  Przemiana beta polegająca na pochłonięciu przez jądro jednego z orbitalnych elektronów atomu i jednoczesnej emisji neutrina. Jeden z protonów jądra zamienia się w neutron; liczb...

• wychwyt radiacyjny neutronu

  Reakcja jądrowa (n,γ) polegająca na pochłonięciu neutronu, po czym wzbudzone jądro emituje nadmiar energii w postaci jednego lub więcej kwantów gamma lub elektronów konwersji we...

• wzór Bethego-Weizsäckera

  Półempiryczny wzór wykorzystywany do przybliżenia masy jądra atomowego w modelu kroplowym na podstawie liczby protonów i neutronów. Opiera się częściowo na teorii, a częściowo n...

• zasada zachowania energii

  Empiryczne prawo fizyki, stwierdzające, że w układzie izolowanym suma wszystkich rodzajów energii układu jest stała w czasie. Oznacza to, że energia w układzie izolowanym nie mo...

• Zircaloy

  Stop na bazie cyrkonu z dodatkami Sn, Fe, Cr, Ni, Nb. Zaletą stopu Zircaloy jest mały przekrój czynny na pochłanianie neutronów termicznych, bardzo dobra odporność na działanie...